و سپس بعد از چند ماه ديگر باهم مراجعت خواهيم كرد . من نيز به قول معروف كه كور از خدا چه مىخواهد ، دو چشم بينا ، بلا تأمل پس از وداع ابدى با مادر - كه در بيرون دروازه قزوين با چشمهاى پر از اشك وقتى كه گارى پستى حركت كرد به من گفت من يقين دارم ديگر روى ترا نخواهم ديد - در پنجم ربيع الثانى 1322 از طهران حركت كرده ، از راه روسيه و آلمان و هلاند به لندن سفر كردم پس از مشاهدهء عظمت كتابخانهء آن شهر و تأمّل آن‌همه كتب نفيسهء نادره از عربى و فارسى و غيره شوق مطالعهء آنها چنان بر من غلبه كرد كه بىاختيار اهل و وطن و خانواده را نمىگويم فراموش كردم ولى موقتا ( كه اين موقتا تا كنون به بيست سال كشيده است ! ) خيال آنها را به كنارى گذاردم . قريب دو سال در شهر لندن به سر بردم و در آنجا با جمعى از مستشرقين انگليسى آشنائى پيدا كردم ، از جمله پروفسور بوان « 14 » كه متخصص در ادبيات عرب بخصوص اشعار جاهليين و مخضرمين « 15 » است و درين شعبه كمتر كسى به پايهء او مىرسد و درين فن در نهايت تبحر و در كار خود در منتهى درجهء دقّت و احتياط ، بلكه وسواس است ، كتاب نقائض جرير و الفرزدق را در سه جلد بزرگ پس از بيست سال تصحيح در سنوات 1905 - 1912 مسيحى در ليدن ( هلاند ) به طبع رسانيده است . طبع اين كتاب با اين درجه از صحت و دقت يكى از شاهكارهاى ادبى اروپاست درين قرن اخير . و ديگر مستر الس « 16 » كتابدار سابق « بريتيش ميوزيوم » و عضو امناى اوقاف گيب « 17 » كه در فن معرفة الكتب و احاطه به اسماء كتب عربى و فارسى و تركى و اطّلاع بر شرح حال مصنفين آنها و نسبت هر كتابى به مصنف آن يد طولائى دارد . فهرست كتب مطبوعهء عربى « بريتيش ميوزيوم » در دو جلد بزرگ از تآليف [ ات ] ذى قيمت اوست . و ديگر مأسوف عليه مستر آمدروز « 18 » عضو امناى اوقاف گيب كه طبع تاريخ الوزراء هلال صابى و ذيل تاريخ دمشق لابن القلانسى نتيجهء زحمات اوست . و ديگر مستشرق شهير پرفسور ادوارد برون « 19 » كه شهرت ايشان مغنى از هر گونه وصف و شرحى است . ايشان سمت رياست امناى اوقاف گيب را دارند و به توسط ايشان بود كه طبع و تصحيح بعضى از كتب كه بعدها مذكور خواهد شد از طرف امناى مزبور به عهدهء اين

--> ( 14 ) A . A . Bevan . ( 15 ) . شاعرانى كه جاهليّت و اسلام را درك كرده باشند . ( 16 ) . A . G . Elis . ( 17 ) . E . J . W . Gibb Memorial ( 18 ) . H . F . Amedroz . در 1917 وفات يافت . ( 19 ) . Edward G . Browne